• ایران قلم:این همه صدام حسین در “جوار خاک میهن” برایتان بشگن زد، به جایی رسیدید که الان از فرنگ برسید؟    :   " بشکن زدن " که چیزی نیست، اگر ترامپ ، با دست های خودش صدام حسین را از قبر در بیاورد و به همراه ترکی فیصل و جولیانی ...
  • محمد حسین سبحانی: مسعود رجوی در کمای مغزی است    :    حضور مجاهدین خلق در عراق ، چه در اشرف و چه  در لیبرتی ، ظرفی بوده است که توهم اعضا را برای باصطلاح  روشن کردن دوباره موتور ارتش آزادیبخش   دامن ...
  • ایران قلم: سرکار خانم عاصمه جیلانی ! لطفا اشتباه آقای احمد شهید را تکرار نکنید    :   متاسفانه در گذشته آقای احمد شهید از  کانال منابع سازمان مجاهدین تغذیه می شدند، همان های که خود خشونت را تولید می کنند، و خود زندان ، زندانبان و شکنجه گر ...
  • سبحانی: مجاهدین ظرف بی بدیل جغرافیای عراق را جهت استمرار استراتژی خشونت برای همیشه از دست دادند    :   بنابراین جغرافیای عراق ظرف بی بدیلی برای مجاهدین خلق در راستای استمرار استراتژی خشونت و ترور و جنگ مسلحانه بود که مجاهدین خلق با حضور در آلبانی با صدای ...
  • محمد حسین سبحانی:سازمان مجاهدین در “مرداب” یک گام به جلو حرکت کرده است    :   سازمان مجاهدین بعد از سرنگونی صدام حسین باید بها و تاوان سیاسی و تشکیلاتی آغاز مبارزه مسلحانه و خشونت طلبانه را  تمام و کمال می پرداخت، ولی به ...
  • مصاحبه ایران قلم با سبحانی ـ هنوز زخم های خشونت و مبارزه مسلحانه التیام نیافته است    :   البته من قصد نداشتم که شورشیان فارک را با مجاهدین خلق مقایسه کنم، انچه اشاره کردم درس تاریخی است که سازمان مجاهدین می تواند از عمق نفرت و دوری مردم از ...
  • درگذشت هما ناطق؛ یک دنیا شور برای شناخت تاریخ

    در این زمان هما ناطق یکی دیگر شده بود. در شصت سالگی هر چند به کار تحقیقی دلبسته تر شده بود، اما از کرده‌های سیاسی خود با نفرت یاد می‌کرد. وقتی همکار یا به قول خودش «استادم» دکتر فریدون آدمیت در تهران درگذشت، در سوگنامه وی در مجله بخارا نوشته آدمیت را در دیباچه کتاب اندیشه‌های طالبوف نقل کرد که گفته بود معلمان تاریخ و تاریخ نویسان ما چیزی نیافریدند … هما ناطق همان جا نوشت: آدمیت به کنار، تنها امیر مهدی بدیع بود که پنجاه سال عمر خود را تنها و تنها وقف نگارش تاریخ ده جلدی دوران هخامنشی به فرانسه کرد، اما سه سال پیش در یک دهکده در سویس درگذشت و در میان ایرانیان ناشناخته ماند.

    درگذشت هما ناطق؛ یک دنیا شور برای شناخت تاریخ

    هما ناطقI

    ریزه نقش بود و فرز، تندتند می‌گفت و خنده‌های مدام – گاه به حرف‌های خود – دندان‌های ریز دخترانه‌اش را آشکار می‌کرد. این تصویری است که از هما ناطق در آخرهای دهه چهل دارم. روی پله‌های دانشکده ادبیات دانشگاه تهران ایستاده با بیست نفری از شاگردانش، از همه آن‌ها پرشورتر و انقلابی ترست. و داشتن استادی چنین برای دانشجویان تاریخ فرصت مغتنمی است و قدرش را می‌دانستند. گرچه روزگار قدر این همه ندانست.

    روز اول ژانویه سال نو هما ناطق بعد از مدتی بیماری و انزوا جهان را وداع گفت. شاگردانش به یاد می‌آورند زنی را که عاشق و مشتاق تاریخ و ادب ایران بود و اقیانوس خلوص. اما کسی چه می‌داند که وی در سر کدام چهارراه سرنوشت با دکتر ناصر پاکدامن محقق و دانش پژوه آشنا شد و زندگی مشترک ساختند، و در کدام قرار ثمربخش با دکتر فریدون آدمیت همکار شد و از همکاری‌شان تحقیقات فوق‌العاده‌ای درباره جنبش‌های منتهی به مشروطیت حاصل آمد. دکتر آدمیت همه می‌دانند که سخت‌گیر بود و چنین نبود که کسی را به آسانی بپذیرد. تنها هما ناطق بود که شریک تحقیقات وی شد و معتمد علمی‌اش. خانم ناطق همه جا از وی به استاد من یاد می‌کند اما این از فروتنی است، آدمیت سختگیر، در این سال‌های آخر عمر بارها گفت که اگر هما خانم در ایران مانده بود و مجالش می‌دادند، از میان همین خرت و خورت هایی که در زیرزمین‌های خانه‌های رو به ویرانی است درهایی گشوده می‌شد برای شناخت تاریخ واقعی، نه افسانه‌ای ایران.

    او که بود؟

    هما ناطقImage copyright
    Image captionهما ناطق در خانه‌اش در فرانسه – حدود سال ۲۰۰۰

    هما فرزند مهندس ناصح ناطق بود، یکی از تکنوکرات های نامور ایران که راه‌های موجود کشور بسیار مدیون اوست و هم بسیاری از بناهای تاریخی مانده یادگار. مهندس ناطق از جنس اکثر دانشجویان اعزامی دوره رضاشاه به فرنگ بود، همچنان مهدی بازرگان، غلامعلی فریور، یدالله سحابی، صفی اصفیا و دیگران. او که از دل مبارزات مشروطه به عنوان یک آذربایجانی شدیداً علاقه‌مند به ایران بیرون آمده بود همین حس و حال را به فرزندش هما داد.

    هما در ارومیه زاده شد. آذربایجان، جایی که هنوز یادگاران پدربزرگش روحانی برجسته مشروطه خواه میرزا جواد ناطق در خاطره‌ها بود. کودک بود که به تهران آمدند. بعد از اتمام دبیرستان با بورس دولت فرانسه به پاریس رفت و تا دکترای تاریخ را در سوربن طی کرد و پایان نامه‌اش احوال و تفکر سید جمال‌الدین اسدآبادی است که در سال ۱۳۴۶ از سوی مرکز تحقیقات عملی فرانسه در آن کشور منتشر شد. هما ناطق در طول تحصیل همراه با ویدا حاجبی، مولود خانلری و شهرآشوب امیرشاهی پرشورترین اعضای بخش اروپایی کنفدراسیون دانشجویان ایرانی بودند، اما نفوذ و اعتبار مهندس ناطق که در آن زمان عضو شورای عالی برنامه کشور بود باعث شد که هما به تهران بازگردد.

    حالا فرانسه، انگلیسی، ترکی را خوب می‌دانست و به آلمانی هم می‌خواند.

    وی به عنوان درس خوانده و متخصص تاریخ و به ویژه تاریخ معاصر ایران و رویدادهای منتج به انقلاب مشروطه در موسسه مطالعات اقتصادی به کار مشغول شد، اما ناراضی بود، و کم مانده بود به فرانسه برگردد که آشکار گردید دکتر سید حسین نصر، رییس دانشکده ادبیات دانشگاه تهران با خواندن کتاب زندگی سیاسی سید جمال نوشته او درخواست استخدام دکتر هما ناطق را برای تدریس تاریخ ایران در شورای دانشگاه مطرح کرده است. به این ترتیب وی در سال ۱۳۴۸ دانشگاهی شد و همان زمان بود که کلاس‌های درسش مملو از جوانانی می‌شد که استادان قدیمی و محتاط و به نام راضیشان نمی‌کرد. آنان اینک استادی جوان، شیک، سخنور و پرشور یافته بودند که سرش در هوای آزادی‌های مدنی و آرمانخواهی های اروپایی بود.

    ده سالی که بعد از آن آمد، پر از شور بود و همچنان که می‌خواست جوانانی را در دور و بر داشت و بر جامعه روشنفکری هم اثر می‌گذاشت. دهه پنجاه به نیمه رسیده بود که دیگر آوازه هما ناطق در میان دانشجویان پیچیده بود و از شهرهای دیگر هم برای دیدارش می‌آمدند و از وی دعوت می‌کردند به دانشگاه‌های مختلف. در یک سالی که به عنوان استاد میهمان به دانشگاه هاروارد رفت، ده‌ها تن دانشجویان منتظرش ماندند تا سال ۱۳۵۴ برگشت.

    در میان شاگردانش حتی طلبه‌هایی بودند که در دانشکده ادبیات دانشجو بودند و یا از دانشکده الهیات به کلاس درس می‌آمدند. یکی از آنان دستیار استاد بود و حتی در سفرهای استاد و شاگردانش به کاشان و اصفهان برای آشنا شدن با معماری تاریخی همراهش بودند. در سال ۵۵ همان طلبه را ساواک دستگیر کرد و هما ناطق در حالی که دیگر آشکار بود که تمایلات چپ دارد، به دنبال کار این دانشجو همه جا رفت و همه جا با صدای بلند اعتراض کرد تا سرانجام وی را از زندان بیرون کشید.

    در دو سال باقی مانده از عمر پادشاهی در ایران همزمان با شدت گرفتن فعالیت گروه‌های چریکی چپ و مذهبی، او از معدود استادانی بود که جوانان معترض و مبارز به وی اطمینان داشتند و با همین شور، به انقلاب پاییز ۵۷ رسید که در روزهایش همراه جوانان بود و از جمله روز سیزده آبان ۵۷ هنگام حمله گارد به دانشگاه تهران، همان جا با جمع دانشجویان در اتاق دکتر عبدالله شیبانی رییس دانشگاه بود.

    ناصح ناطق و پدرشImage copyright
    Image captionمهندس ناصح (چپ) و پدرش میرزا جواد خان ناطق – حدود سال ۱۳۰۰ شمسی

    چنین بود که با پیروزی انقلاب هما ناطق که تهران را همچون سنگربندی‌های مه ۱۹۶۸ پاریس دیده و توصیف کرده بود ماند و هم‌صدا با دانشجویانش جشن گرفت. هر روز در یک نقطه شهر و کشور سخنرانی می‌کرد. اما این شوق چندان نپایید با سقوط دولت مهندس بازرگان که اعضایش بیشتر آشنایان مهندس ناطق پدرش بودند که دعوت به وزارت هم شده بود، کم کم امیدهای وی به نومیدی می‌رسید. پیش از این تاریخ، نواری و متنی از او باقی است که در دانشگاه تهران گفته است: “در هیچ یک از گروه‌های زنان عضو نیستم و به هیچ حزبی هم وابستگی ندارم مستقل ام و شرافتمندانه می گویم عقاید من بر پایه یک ایران آزاد دموکراتیک و مستقل است مستقل از همه ابرقدرت‌ها و قدرت‌های خارجی”.

    در همین سخنرانی تحمیل حجاب را رد می‌کند و آن را تحریف آزادی می‌خواند اما با تظاهرات زنان موافق نیست و معتقد است نباید کاری کرد که هنوز چیزی نشده تفرقه در صف آزادی خواهان رخ دهد. در آن سخنرانی روسری هم به سر کرد، کسی که در همه عمر شیک و مد روز پوشیده و زیسته بود. یک سال بعد از انقلاب با تشنج‌های هر روزه در شهر و درگیری‌ها در سراسر کشور و هجوم‌ها به تظاهرات گروه‌های سیاسی ملی و چپ، و از همه مهم‌تر تعطیل دانشگاه دیگر کسی نبود که به هما ناطق سفارش خروج از کشور نکند. اما با کمال بی میلی وقتی به بازگشت به پاریس تن داد که دیگر چیزی از آن همه شور نمانده بود.

    آیا همان شاگرد طلبه‌اش در خروج به موقع او در آذر ۵۹ از ایران مددکار شد. این نکته‌ای است که هرگز از آن سخنی نگفت. این قدر هست که کمتر از یک سال بعد از خروج از ایران، آن طلبه هم در کسوت نخست وزیر، در انفجاری کشته شد.

    بازگشت به پاریس

    خود گفته است که “در سن ۴۴ سالگی انگار پیر و فرسوده و ویران شده بودم. به پاریس که رسیدم دیگر شهر شور نبود آن جا هم ماتمکده‌ای بود و من همراه کسانی مانند خودم همه دچار سرخوردگی و یاس”. تنها یک روان پزشک می‌توانست او را نجات دهد که پیدا شد. غلامحسین ساعدی که خود دچار سرخوردگی و یاس شدیدی بود که سرانجام زودتر از همه در گورستان پرلاشز جایش داد، اما توانست هما ناطق را مجاب کند که باید به میان فیش‌ها و سندها و تحقیقات باقی مانده برگردد. آنقدر دوست مانند دکتر آدمیت و دکتر اصغر مهدوی داشت که بتوانند همراهش شوند.

    در پنچاه سالگی با بازنشستگی ژیلبر لازار در سوربون، تدریس تاریخ و ادب فارسی به عنوان دستیار پروفسور هانری دوفوشکور را به او پیشنهاد کردند و وی به موسسه مطالعات ایران شناسی سوربن جدید منتقل شد، همان جایی که ده‌ها جلد کتاب خطی هدیه مهندس ناطق پدرش به خوبی نگه داری شده است. یک سال پیش از آن مهندس ناصح ناطق در تهران درگذشته بود. همان جا پنج کارتون بزرگ اسناد درجه یک از دوران انقلاب مشروطه هم به دست آمد و این‌ها همه برنامه سال‌ها کار بود که برخی را توانست به موقع منتشر کند.

    در این زمان هما ناطق یکی دیگر شده بود. در شصت سالگی هر چند به کار تحقیقی دلبسته تر شده بود، اما از کرده‌های سیاسی خود با نفرت یاد می‌کرد.

    وقتی همکار یا به قول خودش «استادم» دکتر فریدون آدمیت در تهران درگذشت، در سوگنامه وی در مجله بخارا نوشته آدمیت را در دیباچه کتاب اندیشه‌های طالبوف نقل کرد که گفته بود معلمان تاریخ و تاریخ نویسان ما چیزی نیافریدند … هما ناطق همان جا نوشت: آدمیت به کنار، تنها امیر مهدی بدیع بود که پنجاه سال عمر خود را تنها و تنها وقف نگارش تاریخ ده جلدی دوران هخامنشی به فرانسه کرد، اما سه سال پیش در یک دهکده در سویس درگذشت و در میان ایرانیان ناشناخته ماند.

    این تصویر از آدمیت دور شد چرا که سال‌های پایانی عمر را در تهران گذراند و جوانان زمان قدر نویسنده و محققی مانند وی را دانستند، اما چنین سرنوشتی را روزگار از هما ناطق دریغ کرد. روز اول سال نو مسیحی در دهکده‌ای در فرانسه درگذشت در حالی که مدت‌ها بیمار و منزوی بود. بیشتر عمر خود را در بیرون ایران گذراند، اما همان ده سال تدریس در دانشگاه تهران همه خاطراتش بود.

    تحقیقش در کتاب “مصیبت وبا و بلای حکومت” هنوز یگانه است و همان است که بر اساسش دولتمردان اخیر ادعا دارند که میلیون‌ها نفر در جنگ جهانی اول در اثر توطئه بیگانگان در ایران درگذشته‌اند، آخرین اثری که به عنوان پی گیر تاریخ معاصر هدیه داد «بازرگانان در دادوستد با بانک شاهی و رژی تنباکو» است که بر پایه آرشیو حاج امین الضرب نوشت و در مقدمه آن اصالت علمی، سلامت نفس و نثر نجیب و زیبا فارسی را معنایی تازه بخشید.

    مطالب مرتبط :

    پیروزی اعضای نجات یافته از مجاهدین خلق در آلبانی بر فرقه رجوی و بازگشت احسان بیدی به تیرانا ـ آلبانی

     رجوی دو هدف را دنبال میکرد . هدف اول این بود که اگر به هر دلیل اتفاقی در عراق افتاد اشرف را از دست ندهد و بقول خودش به کانون استراتژیک نبرد  برگردد،  به این منظور که حکومتی مثل ایاد علاوی و خلاصه کسی که با رژیم ایران سر سازگاری نداشته و مایل به بودن مجاهدین در عراق است بعنوان کارت علیه رژیم . هدف دوم از ... مطلب کامل

    دو قرن سکوت

    عبدالحسین زرین‌کوب در سال ۱۳۰۱ در بروجرد زاده شد و در خانواده بسیار باورمندی رشد کرد. تا کلاس ۱۱ را در زادگاهش خواند و همزمان با پافشاری پدرش فقه و تفسیر قرآن و ادبیات عرب آموخت. ۱۶ ساله بود که به تهران رفت و با اینکه رشته‌اش ادبی نبود با رتبه ممتاز دیپلم ادبی گرفت و در دانشکده حقوق نام‌نویسی کرد ولی باز با پافشاری پدرش به زادگاهش ... مطلب کامل

    پرویز حیدرزاده: توطئه شکست خورده فرقه مجاهدین خلق

    در همین راستا بود ک باصرف مبالغ هنگفت و کمک لابی هاش در آلبانی تلاش داشت دولت و پلیس این کشور برخلاف تمایل این دولت را وادار و مجبور کند که آقای احسان بیدی رابعد تحمل بی دلیل یکسال زندان سر به نیست ویا حداقل به شکل فجیعی اخراج کند و بقول خودش از شر آقای بیدی خلاص شود اما با هشیاری دوستان و مقامات آلبانی که با ... مطلب کامل

    پرویز حیدرزاده: توطئه شکست خورده فرقه مجاهدین خلق

    از جمله برنامه‌های ناپلئون، ساخت «آسیاب بادی» است که قرار است برای بهبود کیفیت زندگی حیوانات ساخته شود. نقشه اولیه این آسیاب توسط اِسنوبال طرح‌ریزی شده بوده و در ابتدا ناپلئون به مخالفت با آن برمی‌خیزد ولی بعدتر با بیرون راندن اِسنوبال، ایده ساخت آن را دوباره پی می‌گیرد اما به دلیل بی‌کفایتی ناپلئون، ساخت آن به شکل مطلوبی پیش نمی‌رود. در پایان، ساخته شدن این ... مطلب کامل

    پرویز حیدرزاده: توطئه شکست خورده فرقه مجاهدین خلق

    بله این خط اخر فرقه مجاهدین خلق بود که به خیال خودش ما را اینطوری سر به نیست  کند که شکر خدا نتونستند کاری بکنند . بله این خط اخر فرقه مجاهدین خلق بود که به خیال خودش ما را اینطوری سر به نیست  کند که شکر خدا نتونستند کاری بکنند .وبعد از این ,این مار زخمی شده به این سادگی دست بردار نیست وحتما باید زهرش ... مطلب کامل

    پرویز حیدرزاده: توطئه شکست خورده فرقه مجاهدین خلق

    اما این که در کمسیون پوشالی خودتان اطلاعیه صادر میکنید باید بگویم تناقضات داخل ان که من دیده ام کم نیست پس بهتر است از ستاد سیاسی خودت بخواهی که یک بار دیگر اطلاعیه خودتان را مروز بکند واز اینجا به شما میگویم اجازه نمیدهم هر غلطی میخواهید در رابطه با خانوده من بکنید و بگوید دست از سرتان برنمیدارم حتی اگر باشدرودر با شما بایستم و در ... مطلب کامل

    «مزرعه حیوانات» هنوز تعطیل نشده است

    چه بسیار فعالان سیاسی دنیا که مردم و جوانان را به خواندن این کتاب تشویق می‌کنند چرا که سمبولیسم شکل‌گرفته در آن فقط حکایت لنین و استالین و تروتسکی نیست و مابه‌ازای ماجراهای آن در بیشتر حکومت‌های تمامیت‌خواه و توتالیتر، واو به واو، تکرار می‌شود؛ داستانِ انگیزش به بهانه «خوابی» که میجر پیر برای حیوانات و مزرعه دیده، گرسنگی (فقر) و خشم ... مطلب کامل

    پیروزی اعضای نجات یافته از مجاهدین خلق در آلبانی بر فرقه رجوی و بازگشت احسان بیدی به تیرانا ـ آلبانی

    صبح روزی که همه منتظر آزاد شدن احسان بودند(«پنجشنبه 23 مرداد مصادف با 13 اوت») پلیس به او گفته بود که آماده باش که می خواهیم تورا آزاد کنیم! وقتی که خواسته بودند که اورا سوار کنند اواصرار کرده بود که دوستان من می آیند و باید وسایلم را هم آماده کنم که ببرم وقتی که پلیس فهمیده بود گفته بود قبول وسایل را بیاور ولی ما ترا ... مطلب کامل

    پیروزی اعضای نجات یافته از مجاهدین خلق در آلبانی بر فرقه رجوی و بازگشت احسان بیدی به تیرانا ـ آلبانی

    روشن است که مقامات آلبانیایی دخیل در بازداشت و آواره کردن آقای بیدی در مرز یونان سناریوی فرقه مجاهدین خلق در آلبانی را اجرا کرده اند ، چرا که وحشت رجوی از حضور اعضای نجات یافته از فرقه مجاهدین خلق در آلبانی دلایل روشن و مشخصی دارد که با بود و نبود تشکیلات مافیایی این فرقه مافیایی در آلبانی پیوند خورده است. اعضای نجات یافته از مجاهدین خلق ... مطلب کامل

    پیروزی اعضای نجات یافته از مجاهدین خلق در آلبانی بر فرقه رجوی و بازگشت احسان بیدی به تیرانا ـ آلبانی

    اواخر فیلم، یک قطار کوچک همراه با یک واگن را نشان می دهد که از خیل مسافران زیاد تنها چهار تن از دست زامبی های خونخوار نجات یافته و به سمت مقصد در حرکتند. این جا نیز مرد خبیث و خودشیفته که تا این زمان تعدادی و از جمله راننده قطار را قربانی زنده ماندن خود کرده بود به ویروس آلوده شده و قرار بود تا آخرین ... مطلب کامل

    نوشتن دیدگاه

    شما میتوانید از تصاویر مخصوص خود در قسمت نظرات استفاده نمایید برای اینکار از وب سایت آواتارکمک بگیرید .

    سایت ایران قلم از انتشار مطالب و مقالاتی که در آن کلمات توهین آمیز استفاده شده، معذور است.

    مسئولیت مطالب درج شده بر عهده نویسندگان می باشد

    تمام حقوق این سایت برای © 2021 ايران قلم. محفوظ است.